Commodity

હોર્મુઝ સંકટથી ભારતીય ચોખાના વેપારને બેવડો ફટકો, Exportમાં 7% ઘટાડો

પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષની અસર ભારતના ચોખાના નિકાસ વેપાર પર જોવા મળી રહી છે. FY27ના પ્રથમ છ મહિનામાં ચોખાની નિકાસ માત્ર 2.5% વધીને $5.77 અબજ થઈ છે. વધતી ફ્રેટ કોસ્ટ, ઊંચા સ્થાનિક ડાંગરના ભાવ અને પાકિસ્તાન-થાઈલેન્ડની સ્પર્ધાએ નિકાસકારો માટે પડકાર વધાર્યો છે.

desk@kuberanowPublished On : 17 Oct 2026

Export Duty — India Rice Exports AI Generated Image

પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષ અને હોર્મુઝ સાથે જોડાયેલા તણાવની અસર હવે ભારતના ચોખા નિકાસ વેપાર પર સ્પષ્ટ રીતે જોવા મળી રહી છે. નાણાકીય વર્ષ 2026-27ના પ્રથમ છ મહિનામાં બાસમતી અને નોન-બાસમતી ચોખાની નિકાસ વાર્ષિક ધોરણે માત્ર 2.5% વધીને $5.77 અબજ રહી છે. બીજી તરફ, વધતી માલ પરિવહન કિંમત, સ્થાનિક ડાંગરના ઊંચા ભાવ અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં અનિશ્ચિત માંગે નિકાસકારોની મુશ્કેલી વધારી છે.

પશ્ચિમ એશિયાના સંઘર્ષથી સપ્લાય ચેઇન પર અસર

હોર્મુઝ સાથે જોડાયેલા વિસ્તારોમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષની અસર ચોખાની સપ્લાય ચેઇન પર પડી રહી છે. નિકાસકારોના જણાવ્યા મુજબ ઇરાક, કુવૈત, બહેરીન, કતાર, સાઉદી અરેબિયાના દમ્મામ અને UAEના જેબેલ અલી જેવા મહત્વના બંદરો પર કામગીરી પ્રભાવિત થઈ છે. આ સ્થિતિમાં નિકાસકારોને વૈકલ્પિક અને લાંબા દરિયાઈ માર્ગોનો ઉપયોગ કરવો પડી રહ્યો છે. તેના કારણે માલ પહોંચાડવામાં વધુ સમય લાગી રહ્યો છે અને પરિવહન ખર્ચમાં પણ વધારો થયો છે. સાઉદી અરેબિયાનું જેદ્દાહ પોર્ટ પણ મહત્વનું છે, પરંતુ લાલ સમુદ્ર વિસ્તારમાં સુરક્ષા સંબંધિત ચિંતાઓ અને હુમલાના જોખમને કારણે જહાજોની અવરજવર અંગે અનિશ્ચિતતા યથાવત છે. બાબ-અલ-મંદેબ દરિયાઈ માર્ગને લઈને વધતા તણાવથી પણ નિકાસકારોની ચિંતા વધી છે.

ઊંચા સ્થાનિક ભાવ અને આંતરરાષ્ટ્રીય માંગ પડકાર

સપ્ટેમ્બર 2026માં ભારતે $96 કરોડના ચોખાની નિકાસ કરી હતી, જે ગયા વર્ષના સમાન મહિના કરતાં 4.2% વધુ છે. જોકે, નિકાસકારોના મતે માત્ર નિકાસ મૂલ્યમાં વધારો થવાથી સમગ્ર વેપારની સ્થિતિનો અંદાજ લગાવી શકાય નહીં. ઘરેલુ ડાંગરના ઊંચા ભાવ, આંતરરાષ્ટ્રીય માંગમાં અનિશ્ચિતતા અને મોંઘી લોજિસ્ટિક્સે ચોખાની નિકાસ પર દબાણ વધાર્યું છે. આયાતકાર દેશો પણ વર્તમાન અનિશ્ચિતતા વચ્ચે ચોખાનો સ્ટોક વધારવામાં સાવચેતી રાખી રહ્યા છે.

પાકિસ્તાન અને થાઈલેન્ડથી સ્પર્ધા વધી

ભારત વિશ્વનો સૌથી મોટો ચોખા નિકાસકાર દેશ છે અને બાસમતી તથા નોન-બાસમતી ચોખાના વૈશ્વિક વેપારમાં તેની મહત્વની ભાગીદારી છે. ભારત એશિયા, પશ્ચિમ એશિયા, યુરોપ અને અમેરિકાના 140થી વધુ દેશોમાં ચોખાની નિકાસ કરે છે.જોકે, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ભારતને પાકિસ્તાન અને થાઈલેન્ડ જેવા મોટા ચોખા નિકાસકારો પાસેથી સ્પર્ધાનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. નિકાસ માટે ઉપલબ્ધ ચોખાની માત્રામાં ઘટાડો અને ઊંચા ભાવ ભારતીય ચોખાની આંતરરાષ્ટ્રીય સ્પર્ધાત્મકતા પર અસર કરી શકે છે. અમેરિકન કૃષિ વિભાગના અંદાજ મુજબ 2027માં ભારતની ચોખાની નિકાસ 4% ઘટીને 2.4 કરોડ ટન થઈ શકે છે. તૂટેલા ચોખા અને સફેદ ચોખાની ઓછી શિપમેન્ટને તેની મુખ્ય કારણોમાં ગણાવવામાં આવી છે.

ચોખા સામે દરિયાઈ ઉત્પાદનોની નિકાસમાં તેજી

ચોખાની સરખામણીએ દરિયાઈ ઉત્પાદનોના નિકાસ વેપારમાં સારો દેખાવ જોવા મળ્યો છે. નાણાકીય વર્ષ 2026-27ના એપ્રિલથી સપ્ટેમ્બર સમયગાળામાં દરિયાઈ ઉત્પાદનોની નિકાસ વાર્ષિક ધોરણે 13% વધીને $4.5 અબજ થઈ છે. સપ્ટેમ્બર 2026માં ફ્રોઝન ઝીંગા અને માછલી સહિત દરિયાઈ ઉત્પાદનોની નિકાસ પણ ગયા વર્ષ કરતાં 8% વધી હતી. અમેરિકામાં મજબૂત માંગ ઉપરાંત યુરોપિયન યુનિયન અને અન્ય બજારોમાં નિકાસ વધારવાની વ્યૂહરચનાથી આ ક્ષેત્રને ટેકો મળ્યો છે.

નિકાસકારો સામે ત્રણ મોટા પડકાર

હાલમાં ચોખાના નિકાસકારો સામે મુખ્યત્વે ત્રણ પડકાર છે. મોંઘી દરિયાઈ પરિવહન સેવા, સ્થાનિક બજારમાં ડાંગરના ઊંચા ભાવ અને પશ્ચિમ એશિયામાં અનિશ્ચિત માંગ. જો દરિયાઈ માર્ગો પર સપ્લાયની સમસ્યા લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહેશે, તો ચોખાની નિકાસમાં માલ પહોંચાડવાનો સમય અને નિકાસકારોનો ખર્ચ બંને વધી શકે છે.