Household Spending: કરિયાણાથી મોટું ઘરનું બજેટ: ભારતીય પરિવારોના ખર્ચ અને ખોરાકમાં શું બદલાયું

Household Spending: ભારતીય પરિવારનું બજેટ હવે માત્ર લોટ, ચોખા અને દાળની ખરીદી પૂરતું સીમિત રહ્યું નથી. બદલાતી જરૂરિયાતો સાથે ખાવા-પીવા સિવાયની વસ્તુઓ અને સેવાઓ પાછળના ખર્ચનું મહત્વ વધી રહ્યું છે. રસોડાની ખરીદીમાં પણ પરિવર્તન દેખાય છે. પરિવારો પ્રોટીનયુક્ત ખોરાક, ફળો અને શાકભાજીને વધુ પસંદ કરી રહ્યા છે. SBI Researchનો ‘India’s Consumption Journey’ રિપોર્ટ ભારતીય પરિવારોની બદલાતી જીવનશૈલી અને ખર્ચની પ્રાથમિકતાઓનું આ ચિત્ર રજૂ કરે છે.

પ્રોટીનના ખર્ચમાં રાજ્યો વચ્ચે તફાવત

અલગ-અલગ આવકવર્ગમાં પ્રોટીનયુક્ત ખોરાક, શાકભાજી અને ફળોની પસંદગી જોવા મળે છે. જોકે, રાજ્યો વચ્ચે ખર્ચમાં નોંધપાત્ર તફાવત છે. પસંદગીની પ્રોટીનયુક્ત ખાદ્ય વસ્તુઓ પર સરેરાશ પારિવારિક ખર્ચમાં સિક્કિમ ₹1,776 સાથે આગળ છે. ત્યારબાદ ગોવામાં ₹1,711 અને હરિયાણામાં ₹1,649 ખર્ચ નોંધાયો છે. ઓડિશામાં આ ખર્ચ સૌથી ઓછો ₹656 છે. છત્તીસગઢમાં ₹729 અને પશ્ચિમ બંગાળમાં ₹745 ખર્ચ દર્શાવાયો છે. પરિવારમાં સભ્યોની ઉંમર પણ ખોરાકની પસંદગીને અસર કરે છે. વૃદ્ધ સભ્યોનું પ્રમાણ વધારે હોય તેવા પરિવારો દૂધ, ફળો અને શાકભાજી પાછળ પ્રમાણમાં વધુ ખર્ચ કરે છે. બાળકોનું પ્રમાણ વધારે હોય તેવા પરિવારોમાં દૂધની બનાવટો, તૈયાર પીરસાતો ખોરાક અને પેકેટબંધ ખાદ્ય વસ્તુઓ પર વધુ ખર્ચ જોવા મળે છે. એટલે ઘરનું બજેટ સમજવા માટે આવકની સાથે પરિવારનું માળખું પણ મહત્વનું છે.

2.61 લાખથી વધુ પરિવારોનો અભ્યાસ

રિપોર્ટ નેશનલ સ્ટેટિસ્ટિક્સ ઑફિસ એટલે કે NSOના હાઉસહોલ્ડ કન્ઝમ્પ્શન એક્સપેન્ડિચર સર્વે 2023-24 પર આધારિત છે. તેમાં ગ્રામીણ અને શહેરી ભારતના કુલ 2,61,953 પરિવારોની માહિતીનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું છે. રિપોર્ટ અંગેના અહેવાલ મુજબ, SBIના વિશ્લેષણમાં કુલ પારિવારિક વપરાશ ખર્ચમાં ખાદ્ય વસ્તુઓનો હિસ્સો લગભગ 32.82% અને અન્ય વસ્તુઓ તથા સેવાઓનો સંયુક્ત હિસ્સો લગભગ 67% દર્શાવાયો છે.

દૂધ, અનાજને પ્રાથમિકતા

હરિયાણામાં ખાદ્ય ખર્ચનો 28.6% હિસ્સો દૂધ અને તેની બનાવટોનો છે. ઝારખંડમાં અનાજનો હિસ્સો 38.6% છે. છત્તીસગઢમાં કઠોળનો 20.5% અને શાકભાજીનો 14.3% હિસ્સો નોંધાયો છે. આ બંને શ્રેણીમાં રાજ્યનો ખર્ચહિસ્સો સૌથી વધુ હોવાનું રિપોર્ટ જણાવે છે.

સરખો ખર્ચ છતાં પસંદગી અલગ

સમાન ખર્ચવાળા પરિવારોની ખાવાની ટેવો પણ એકસરખી નથી. ખાસ કરીને અનાજ અને કઠોળના વપરાશમાં તફાવત દેખાય છે. આથી માત્ર કુલ ખર્ચ પરથી પરિવારના આહાર વિશે સંપૂર્ણ તારણ કાઢવું મુશ્કેલ છે. SBI Research મુજબ, પરિવારો ધીમે ધીમે વધુ સંતુલિત આહાર તરફ આગળ વધી રહ્યા છે. તેમ છતાં રાજ્યો વચ્ચે અને સ્ત્રી-પુરુષોમાં પ્રોટીનના સેવનનો તફાવત નોંધપાત્ર છે. બદલાતો ખર્ચ નવી ગ્રાહક માંગનો સંકેત આપે છે, પરંતુ પોષણની સમાન ઉપલબ્ધતા હજુ મહત્વનો મુદ્દો છે.

આ પણ વાંચો: Core Sector Growth: 'કોર' મજબૂત બની, વૃદ્ધિ 7.9% સાથે 30 મહિનાની ટોચે

આ પણ જુઓ:

Watch onYouTube