શેરબજારમાં વિદેશી રોકાણ વધશે! સેબી FPI ડિસ્ક્લોઝર નિયમો હળવા કરવાની તૈયારીમાં
વિદેશી ફંડમાં કોની ઓળખ લાભાર્થી માલિક તરીકે આપવી પડે તે નક્કી કરવા હાલ 10%ની મર્યાદા લાગુ પડે છે. તેને 25% કરવા માટે નાણાં મંત્રાલય હેઠળના નિયમોમાં સુધારો જરૂરી છે.

SEBI FPI rules: ભારતમાં રોકાણ કરતા વિદેશી ફંડમાં અનેક કંપનીઓ મારફતે નાણાં આવતાં હોય ત્યારે અંતે કઈ વ્યક્તિ તેનો લાભ મેળવે છે તે શોધવું પડે છે. આવી વ્યક્તિને ‘લાભાર્થી માલિક’ કહેવાય છે. મનીકંટ્રોલના સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ, વિદેશી પોર્ટફોલિયો રોકાણકારો (FPI) માટે હિસ્સાના આધારે લાભાર્થી માલિકને ઓળખવાની મર્યાદા હાલના 10%થી વધારીને 25% કરવાની દરખાસ્ત સેબી મૂકી શકે છે. સેબી વિદેશી રોકાણકારો માટેના નિયમો સરળ બનાવવા અંગેના આગામી પરામર્શ પત્રમાં આ મુદ્દો સામેલ કરી શકે છે. 25%ની મર્યાદા હજી વિચારણા હેઠળ છે. તેને અમલમાં મૂકવા માટે નાણાં મંત્રાલયના મહેસૂલ વિભાગ હેઠળ આવતા Prevention of Money laundering (Maintenance of Records) Rules, 2005માં સુધારો કરવો પડશે.
હાલ કંપની અને ટ્રસ્ટ માટે 10%નો નિયમ કેવી રીતે લાગુ પડે છે?
કંપની: કંપનીના શેર, મૂડી કે નફામાં 10%થી વધુ હિસ્સો ધરાવતી વ્યક્તિની ઓળખ આપવી પડે છે. અન્ય રીતે કંપની પર નિયંત્રણ ધરાવતી વ્યક્તિ પણ ઓળખના દાયરામાં આવે છે.
ટ્રસ્ટ: ટ્રસ્ટમાં 10% કે તેથી વધુ હિત ધરાવતા લાભાર્થીઓ ઉપરાંત ટ્રસ્ટ સ્થાપનાર, ટ્રસ્ટી અને અંતિમ અસરકારક નિયંત્રણ ધરાવતી વ્યક્તિની ઓળખ આપવી પડે છે.
આ તફાવત બરાબર 10% હિસ્સો હોય ત્યારે મહત્ત્વનો બને છે. કંપનીમાં માત્ર હિસ્સાના આધારે ઓળખ માટે તે 10%થી વધુ હોવો જોઈએ. ટ્રસ્ટના લાભાર્થી માટે બરાબર 10% હિત હોય તો પણ તેની વિગતો આપવી પડે છે.
વિદેશી ફંડ 25%ની મર્યાદા કેમ માગે છે?
વૈશ્વિક ફંડમાં ઘણી વાર એક સંસ્થા મારફતે બીજી સંસ્થા રોકાણ કરતી હોય છે અને તેમના રોકાણકારો અલગ અલગ દેશોમાં હોય છે. એટલે ફંડની સીધી માલિકી ધરાવતી કંપનીનું નામ મેળવ્યા પછી પણ તપાસ ચાલુ રહે છે. અંતિમ વ્યક્તિ સુધી પહોંચવા માટે માલિકીના દરેક સ્તરે હિસ્સો શોધવો, દસ્તાવેજો મેળવવા અને વિગતો ચકાસવી પડે છે. વિદેશી ફંડોએ નિયમનકારી અધિકારીઓ સાથેની ચર્ચામાં અન્ય મુદ્દાઓની સાથે આ મુશ્કેલી પણ રજૂ કરી છે. તેમની દલીલ છે કે 10%ની મર્યાદાને કારણે વધુ લોકોની વિગતો તપાસવી પડે છે, જ્યારે અનેક મુખ્ય વૈશ્વિક બજારોમાં 25%ની મર્યાદા પ્રચલિત છે. સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ, સેબી ફંડોની આ રજૂઆતને ધ્યાનમાં લઈ રહી છે. મર્યાદા વધે તો હિસ્સાના આધારે ઓળખ આપવી પડે એવા લોકોની સંખ્યા ઘટી શકે છે.
2023 પહેલાં કંપની અને ટ્રસ્ટ માટે કેટલી મર્યાદા હતી?
2023ના સુધારા પહેલાં કંપનીમાં લાભાર્થી માલિકની ઓળખ માટે સામાન્ય મર્યાદા 25%થી વધુ હિસ્સાની હતી. ઊંચું જોખમ ધરાવતા ગણાતા દેશો કે અધિકારક્ષેત્રોમાં આવેલી સંસ્થાઓ માટે 10%ની મર્યાદા લાગુ પડતી હતી. ટ્રસ્ટના લાભાર્થીઓ માટે સામાન્ય મર્યાદા 15% હતી, જ્યારે ઊંચા જોખમવાળા અધિકારક્ષેત્રોમાં સ્થાપિત ટ્રસ્ટ માટે તે 10% હતી. મની લોન્ડરિંગ સામેનું માળખું મજબૂત કરવા સરકારે 2023માં નિયમો કડક કર્યા. ત્યારથી કંપની કે ટ્રસ્ટ ક્યાં સ્થપાયેલું છે તેના આધારે મળતી ઊંચી મર્યાદાનો તફાવત દૂર થયો. હાલ કંપની અને ટ્રસ્ટ બંને માટે 10%નો આધાર છે, જેમાં બરાબર 10% હિસ્સાની ગણતરી અંગે ઉપર જણાવેલો તફાવત લાગુ પડે છે.
સેબી ચેરમેને શું કહ્યું?
સેબીના ચેરમેન તુહિન કાંતા પાંડેએ તાજેતરના એક કાર્યક્રમમાં સ્વીકાર્યું હતું કે વિદેશી રોકાણકારો માટે ભારતની કેટલીક શરતો અન્ય મુખ્ય બજારોની સરખામણીએ વધુ મુશ્કેલ છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે સેબી આ શરતોની સમીક્ષા કરી રહી છે અને ભારતીય નિયમોને વૈશ્વિક ધોરણોની નજીક લાવવા માટે પરામર્શ પત્ર દ્વારા અભિપ્રાય માગશે. પાંડેની ટિપ્પણી FPI નિયમોની વ્યાપક સમીક્ષા અંગે હતી. તેમણે લાભાર્થી માલિકીની મર્યાદા 25% કરવાની ચોક્કસ જાહેરાત કરી નહોતી.
FPI માટે સેબીએ અન્ય કયાં પગલાં લીધાં છે?
વિદેશી રોકાણકારો માટે ભારતીય બજારમાં વ્યવહાર સરળ બનાવવાના પ્રયાસોમાં SWAGAT FI માળખાનો સમાવેશ થાય છે. પાત્ર FPIને કેશ માર્કેટના વ્યવહારોમાં ચૂકવવાનાં અને મેળવવાનાં નાણાંનો તફાવત ગણીને પતાવટ કરવાની સુવિધા પણ અપાઈ છે. આ ઉપરાંત, બિનકૃષિ કોમોડિટી અને ઇન્ડેક્સ ડેરિવેટિવ્ઝ કોન્ટ્રાક્ટમાં વેપાર કરવાની પરવાનગીનો પણ આ પગલાંમાં સમાવેશ થાય છે. સેબીએ સોદાની વિગતો માટે સામાન્ય કોન્ટ્રાક્ટ નોટનું માળખું રજૂ કર્યું છે અને બજાર બંધ થતી વેળાના હરાજી સત્ર (CAS)માં પણ ફેરફારો કર્યા છે. લાભાર્થી માલિકીની મર્યાદાના મુદ્દે હવે ધ્યાન એ વાત પર રહેશે કે સેબી તેના પરામર્શ પત્રમાં 25%નો વિકલ્પ રજૂ કરે છે કે કેમ અને ત્યાર બાદ મહેસૂલ વિભાગ નિયમોમાં સુધારો કરે છે કે કેમ.
આ પણ વાંચોઃ Gold Silver Rate Today: સોના-ચાંદીના ભાવમાં મોટો ઘટાડો, જાણો 24K, 22K અને 18K સોનાના લેટેસ્ટ રેટ
આ પણ જુઓ
Disclaimer - અહીં આપવામાં આવેલી માહિતી માત્ર જાણકારી અને શૈક્ષણિક હેતુ માટે છે. તેને કોઈપણ શેર, સિક્યોરિટી અથવા નાણાકીય પ્રોડક્ટ ખરીદવા કે વેચવાની સલાહ અથવા ભલામણ તરીકે ન ગણવી. રોકાણ બજારના જોખમોને આધીન છે. કોઈપણ રોકાણ અથવા નાણાકીય નિર્ણય લેતા પહેલાં તમારી નાણાકીય સ્થિતિ, રોકાણના હેતુ અને જોખમ લેવાની ક્ષમતાનું મૂલ્યાંકન કરો અને અધિકૃત નાણાકીય સલાહકારની સલાહ લો.
Also Read

Stock Market LIVE Updates 16 November: સેન્સેક્સમાં 450 પોઈન્ટનો ઉછાળો, નિફ્ટી 25,270 પર; FMCG અને બેન્કિંગ શેરોમાં તેજી, જ્યારે ઓટો અને મેટલ શેરોમાં નરમાઈ

Inox Wind Share Crash: Q2 પરિણામ બાદ શેર 10% તૂટ્યો

શેરબજારમાં કડાકો: આજે આ 5 શેરોમાં ભારે વેચવાલી, એકમાં લાગી 15% ની લોઅર સર્કિટ

Tata Motors PV Share: ટાટા મોટર્સનાં શેરમાં 7%થી વધુનો કડાકો, ₹5,531 કરોડની ખોટ અને JLRના અંદાજથી દબાણ

Asian Market Today: Nvidiaની અસરથી એશિયન બજારોમાં કડાકો

Opening Bell: ભારતીય શેરબજાર 'ગ્રીન ઝોન'માં ખુલ્યું

Stocks In News | 16 November 2026: આજે કયા Top Share ફોકસમાં રહી શકે





