ગુજરાતનો વિકાસ હવે ડિજિટલ નકશા પર! વિકસિત ભારત @2047 તરફ મોટું પગલું

ગુજરાતના વિકાસ અને ભવિષ્યના આયોજનમાં ચોક્કસ નકશાકરણ અને વિશ્વસનીય ભૂ-સ્થાનિક માહિતીનું મહત્વ સતત વધી રહ્યું છે. ગાંધીનગર સ્થિત ભારતીય સર્વેક્ષણ વિભાગ (Survey of India)ના ગુજરાત, દમણ અને દીવ ભૂ-સ્થાનિક નિર્દેશાલય દ્વારા રાજ્યના ગ્રામ્ય વિસ્તારો, શહેરો, દરિયાકાંઠા, માળખાકીય પ્રોજેક્ટ્સ અને જમીન સંબંધિત કામગીરી માટે સચોટ નકશાકીય આધાર તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યો છે. Survey of Indiaની શરૂઆત 1767માં થઈ હતી. તે સમયથી આજ સુધી સંસ્થાએ દેશના વૈજ્ઞાનિક સર્વેક્ષણ અને નકશાકરણમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી છે. ઐતિહાસિક Great Trigonometrical Survey (GTS)થી શરૂ થયેલી આ પરંપરા હવે ડ્રોન, LiDAR, GNSS અને GIS જેવી આધુનિક ટેક્નોલોજી સુધી પહોંચી છે.

કચ્છથી દમણ-દીવ સુધી મેપિંગ

ગુજરાત, દમણ અને દીવ નિર્દેશાલય દ્વારા કચ્છના રણથી સૌરાષ્ટ્રના દરિયાકિનારા અને ખંભાતના અખાતથી દમણ-દીવના દરિયાઈ વિસ્તારો સુધી વિવિધ વિસ્તારોનું નકશાકરણ કરવામાં આવે છે. ચોક્કસ નકશાકરણ માત્ર ભૌગોલિક માહિતી પૂરતું મર્યાદિત નથી. રસ્તા, પુલ, નહેર, બંધ, પૂરગ્રસ્ત વિસ્તારો અને અન્ય માળખાકીય પ્રોજેક્ટ્સના આયોજનમાં પણ તેનો ઉપયોગ થાય છે.

102 CORS સ્ટેશન્સથી સેન્ટિમીટર સ્તરની ચોકસાઈ

પરંપરાગત સર્વેક્ષણને આધુનિક ડિજિટલ ટેક્નોલોજી સાથે જોડવા માટે ગુજરાત તેમજ દમણ અને દીવમાં કુલ 102 Continuous Operating Reference Stations (CORS) સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા છે. આ સ્ટેશન્સની મદદથી સર્વેયર, ઇજનેર, ખેડૂત અને ડ્રોન ઓપરેટર જેવા વપરાશકર્તાઓને રિયલ-ટાઇમમાં સેન્ટિમીટર સ્તરની સ્થાન નિર્ધારણ ચોકસાઈ મળી શકે છે. આ સુવિધા માટે અત્યાર સુધીમાં 1,042 વપરાશકર્તાઓએ નોંધણી કરાવી હોવાનું જણાવાયું છે.

SVAMITVA હેઠળ 14,866 ગામોના નકશા

ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં મિલકતના અધિકારોને વધુ સ્પષ્ટ બનાવવા માટેની SVAMITVA યોજનામાં Survey of India ટેક્નિકલ ભાગીદાર તરીકે કામ કરી રહ્યું છે. ગુજરાતમાં ગ્રામ્ય વસવાટ વિસ્તારોનું નકશાકરણ પૂર્ણ કરીને કુલ 14,866 ગામોના નકશા તૈયાર કરવામાં આવ્યા છે. આ નકશાકરણથી ગ્રામ્ય પરિવારોને તેમની મિલકતના માલિકી હક સંબંધિત દસ્તાવેજીકરણમાં મદદ મળી શકે છે. મિલકતના અધિકારો સ્પષ્ટ થવાથી ભવિષ્યમાં મિલકત આધારિત ધિરાણ મેળવવાની તકો પણ સરળ બની શકે છે.

AMRUT 2.0 હેઠળ 55 શહેરોનું મેપિંગ

શહેરી આયોજન માટે પણ ભૂ-સ્થાનિક માહિતીનો ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે. AMRUT 2.0 યોજના હેઠળ ગુજરાતના 55 શહેરોના નકશાકરણની કામગીરી હાથ ધરવામાં આવી છે. આ નકશાઓનો ઉપયોગ GIS આધારિત Development Plans અને Master Plans તૈયાર કરવામાં થઈ શકે છે. પાણી પુરવઠો, ગટર વ્યવસ્થા, શહેરી માળખું અને હરિયાળા વિસ્તારોના આયોજન માટે આ પ્રકારની માહિતી ઉપયોગી બની શકે છે.

મુંબઈ-અમદાવાદ બુલેટ ટ્રેન કોરિડોરનું મેપિંગ

નગર રચના અને મૂલ્યાંકન વિભાગ (TPVD) માટે Mumbai-Ahmedabad High Speed Rail (MAHSR) Corridorનું પણ નકશાકરણ કરવામાં આવી રહ્યું છે. આ પ્રકારના મોટા પરિવહન પ્રોજેક્ટ્સ માટે જમીન, માર્ગ, વસાહતો અને અન્ય ભૌગોલિક વિગતોનું ચોક્કસ મેપિંગ આયોજન અને અમલીકરણમાં મહત્વપૂર્ણ બને છે.

કાકરાપારમાં LiDAR સર્વે

ઊર્જા ક્ષેત્રમાં પણ Survey of Indiaની ટેક્નિકલ કામગીરી વિસ્તરી રહી છે. NPCILના કાકરાપાર પ્રોજેક્ટ માટે 121 ચોરસ કિલોમીટર વિસ્તારમાં LiDAR ટેક્નોલોજી આધારિત સર્વેક્ષણ પૂર્ણ કરવામાં આવ્યું છે. આગામી તબક્કામાં વધુ 183 ચોરસ કિલોમીટર વિસ્તારમાં સર્વેક્ષણ હાથ ધરવાની તૈયારી છે. LiDAR જેવી ટેક્નોલોજીથી મોટા વિસ્તારોની ઊંચાઈ, ભૂ-આકાર અને અન્ય ભૌગોલિક વિગતો વધુ ઝડપથી અને ચોકસાઈથી મેળવવામાં મદદ મળે છે.

NAKSHA પ્રોજેક્ટ હેઠળ 5 શહેરોનું મેપિંગ

શહેરી જમીન અને મિલકતના રેકોર્ડને આધુનિક બનાવવા માટે કેન્દ્રના ભૂમિ સંસાધન વિભાગ અને ગુજરાત સરકારના સંયુક્ત ઉપક્રમે NAKSHA પ્રોજેક્ટ અમલમાં મૂકવામાં આવ્યો છે. આ પ્રોજેક્ટ હેઠળ અત્યાર સુધીમાં 5 શહેરોનું નકશાકરણ પૂર્ણ કરવામાં આવ્યું છે. તેનો હેતુ શહેરી જમીન અને મિલકતના રેકોર્ડને વધુ સચોટ અને પારદર્શક બનાવવા સાથે આધુનિક ડિજિટલ સિસ્ટમ વિકસાવવાનો છે.

દરિયાઈ વિસ્તારો અને GTSનો ઐતિહાસિક વારસો

ગુજરાતના દરિયાઈ વિસ્તારોમાં પણ Survey of Indiaની કામગીરી મહત્વપૂર્ણ છે. વડીનાર, પોરબંદર, ઓખા અને કંડલા ખાતે ભરતી-ઓટ માપન વેધશાળાઓ દરિયાની સપાટીમાં થતા ફેરફારો અને દરિયાઈ ગતિવિધિઓનું નિરીક્ષણ કરે છે. આ ઉપરાંત 1890ના Great Trigonometrical Survey (GTS) Benchmark જેવા ઐતિહાસિક સર્વેક્ષણ વારસાને પણ જાળવવામાં આવ્યો છે.

વિકસિત ભારત @2047 માટે ભૂ-સ્થાનિક માહિતીનો આધાર

વિકાસનું આયોજન જમીન અને તેની ભૌગોલિક સ્થિતિની ચોક્કસ માહિતી વિના કરવું મુશ્કેલ છે. તેથી ગુજરાતમાં ગ્રામ્ય મિલકતથી લઈને શહેરોના માસ્ટર પ્લાન, બુલેટ ટ્રેન કોરિડોર, ઊર્જા પ્રોજેક્ટ અને દરિયાઈ વિસ્તારો સુધી વિવિધ ક્ષેત્રોમાં મેપિંગનો ઉપયોગ વધી રહ્યો છે. SVAMITVA, AMRUT 2.0, NAKSHA, CORS અને LiDAR જેવી પહેલો દ્વારા પરંપરાગત સર્વેક્ષણને ડિજિટલ ટેક્નોલોજી સાથે જોડવામાં આવી રહ્યું છે. 1767થી શરૂ થયેલી સર્વેક્ષણની પરંપરા આજે આધુનિક ભૂ-સ્થાનિક ટેક્નોલોજી સાથે આગળ વધી રહી છે. ગુજરાતમાં તૈયાર થઈ રહેલું આ નકશાકીય અને ડિજિટલ માળખું ભવિષ્યના આયોજન, માળખાકીય વિકાસ અને જમીન સંબંધિત સેવાઓ માટે મહત્વપૂર્ણ આધાર બની શકે છે.

મુખ્ય આંકડા

આ પણ વાંચો : ખાંડ ઉદ્યોગમાં મીઠી તેજી! દેશભરની 107 મિલોમાં પિલાણ શરૂ , ઉત્પાદન 6.7 ગણું વધ્યું

આ પણ જુઓ:

Watch onYouTube