નવ દિવસના ઉપવાસ પહેલાં ડાયાબિટીસ-થાઇરોઇડ હોય તો આ બ્લડ ટેસ્ટ્સ કરાવો

અમદાવાદમાં નવરાત્રિ દરમિયાન નવ દિવસના ઉપવાસ, મોડી રાત સુધી ગરબા અને ખાવા-પીવાની બદલાયેલી દિનચર્યા સામાન્ય છે. મોટાભાગના તંદુરસ્ત લોકો માટે ઉપવાસ સામાન્ય રીતે સલામત હોય છે, પરંતુ ડાયાબિટીસ, થાઇરોઇડ અથવા લૉ બ્લડ પ્રેશર ધરાવતા લોકો માટે લાંબા ઉપવાસ દરમિયાન ખાસ કાળજી જરૂરી બની શકે છે. 18 અને 19 ઓક્ટોબરે અષ્ટમી અને નવમી આવતી હોવાથી નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે લાંબા ઉપવાસ પહેલાં થોડા જરૂરી બ્લડ ટેસ્ટ કરાવી અને સારવાર કરતા ડોક્ટર સાથે ચર્ચા કરવી ઉપયોગી બની શકે છે.

અમદાવાદના આંકડા શું કહે છે?

2021થી 2025 દરમિયાન અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનના શહેરી આરોગ્ય કેન્દ્રોમાં આશરે 33 લાખ લોકોની તપાસ કરવામાં આવી હતી. તેમાંથી લગભગ 19% લોકોમાં હાઇ બ્લડ પ્રેશર અને 17.2% લોકોમાં ડાયાબિટીસ જોવા મળ્યો હતો. આવી ઘણી બીમારીઓ શરૂઆતમાં કોઈ ખાસ લક્ષણ આપતી નથી. તેથી ઉપવાસ દરમિયાન તકલીફ શરૂ થયા બાદ જ આરોગ્ય તપાસ કરાવવાને બદલે અગાઉથી પોતાની સ્થિતિ જાણી લેવી વધુ યોગ્ય છે.

ડાયાબિટીસ હોય તો કયા ટેસ્ટ ઉપયોગી?

લાંબા સમય સુધી ખાધા વગર રહેવાથી ડાયાબિટીસ ધરાવતા લોકોમાં બ્લડ સુગર ખૂબ ઘટી શકે છે. બીજી તરફ, વ્રત દરમિયાન સાબુદાણા, બટાકા, તળેલા નાસ્તા અને મીઠાઈ વધારે લેવાથી સુગર વધી પણ શકે છે. HbA1c ટેસ્ટ દ્વારા છેલ્લા લગભગ ત્રણ મહિનામાં બ્લડ સુગર કેટલું નિયંત્રણમાં રહ્યું છે તે જાણી શકાય છે. આ ઉપરાંત ખાલી પેટે બ્લડ સુગર અને ભોજન પછીનું બ્લડ સુગર ચકાસવાથી શરીર ખોરાક પર કેવી પ્રતિક્રિયા આપે છે તે સમજવામાં મદદ મળે છે. કેટલાક લોકોમાં ડોક્ટર કિડનીની કામગીરી અને લોહીમાં Sodium-Potassium જેવા ક્ષારોની તપાસ કરવાની સલાહ પણ આપી શકે છે.

થાઇરોઇડ હોય તો શું તપાસવું?

થાઇરોઇડ હોર્મોન્સ શરીરની ઊર્જા, હૃદયના ધબકારા અને શરીરમાં ખોરાકને ઊર્જામાં ફેરવવાની પ્રક્રિયામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. થાઇરોઇડ યોગ્ય રીતે નિયંત્રણમાં ન હોય તો ઉપવાસ દરમિયાન થાક, નબળાઈ અને હૃદયના ધબકારા વધી જવા જેવી તકલીફો વધારે થઈ શકે છે. ઉપવાસ પહેલાં TSH ટેસ્ટ દ્વારા થાઇરોઇડની સ્થિતિ તપાસી શકાય છે. ડોક્ટરની સલાહ હોય તો Free T4 ટેસ્ટ પણ કરાવી શકાય છે.

લૉ બ્લડ પ્રેશરમાં કયા ટેસ્ટ કામ આવે?

ઉપવાસ દરમિયાન પૂરતું પાણી અથવા મીઠું ન લેવાથી બ્લડ પ્રેશર વધુ ઘટી શકે છે. તેના કારણે ચક્કર આવવા, નબળાઈ લાગવી અથવા બેભાન થવા જેવી સ્થિતિ ઊભી થઈ શકે છે. આવા કિસ્સામાં ડોક્ટર Sodium અને Potassiumનું પ્રમાણ, CBC ટેસ્ટ અને બ્લડ સુગર ટેસ્ટ કરવાની સલાહ આપી શકે છે. CBC દ્વારા હિમોગ્લોબિન સહિત લોહીની સ્થિતિ જાણી શકાય છે, જ્યારે બ્લડ સુગર ઘટવાથી પણ ચક્કર અને નબળાઈ જેવા લક્ષણો થઈ શકે છે.

પાણીની અછત ન થવા દો

ઉપવાસ દરમિયાન જે સમયે પાણી અથવા અન્ય પ્રવાહી લેવાની છૂટ હોય ત્યારે પૂરતું પાણી પીવું મહત્વનું છે. તળેલા નાસ્તા અને મીઠાઈ કરતાં દહીં, સૂકો મેવો, ફળ, પ્રોટીન અને રેસા ધરાવતા ખોરાકને વધુ મહત્વ આપી શકાય છે.

દવામાં પોતાની રીતે ફેરફાર ન કરો

ડાયાબિટીસ, થાઇરોઇડ અથવા બ્લડ પ્રેશરની દવા લેતા લોકોએ ઉપવાસને કારણે પોતાની રીતે દવા બંધ કે ઓછી ન કરવી જોઈએ. દવાના સમય કે માત્રામાં ફેરફાર કરવો હોય તો સારવાર કરતા ડોક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે.

કોને ખાસ સાવચેતી રાખવી?

કિડની, હૃદય અથવા લિવરની બીમારી ધરાવતા લોકો, ગર્ભવતી અથવા સ્તનપાન કરાવતી મહિલાઓ, વૃદ્ધો અને અગાઉ બ્લડ સુગર ખૂબ ઘટવાનો કે બેભાન થવાનો અનુભવ થયો હોય તેવા લોકોએ ઉપવાસ કરતાં પહેલાં તબીબી સલાહ લેવી જોઈએ.

આ લક્ષણો દેખાય તો તરત મદદ લો

શરીરમાં ધ્રુજારી, વધુ પરસેવો, ગૂંચવણ, ખૂબ ચક્કર, ઝડપી ધબકારા, બેભાન થવું, સતત ઊલટી અથવા છાતીમાં અસ્વસ્થતા જેવી તકલીફ થાય તો તાત્કાલિક તબીબી મદદ લેવી જરૂરી છે. નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ યોગ્ય તપાસ, દવાઓનું યોગ્ય આયોજન અને ડોક્ટરની સલાહ સાથે ઉપવાસ વધુ સુરક્ષિત રીતે કરી શકાય છે.

આ પણ જુઓ

Watch onYouTube