Digital Rupee vs UPI: ઈન્ટરનેટ વગર ચુકવણીની મોટી તૈયારી!

કલ્પના કરો કે તમે એવા વિસ્તારમાં છો જ્યાં મોબાઈલ ઈન્ટરનેટ કામ નથી કરી રહ્યું અને UPIથી પેમેન્ટ કરવું મુશ્કેલ બની જાય છે. આવી સ્થિતિમાં પણ જો ડિજિટલ રીતે ચુકવણી કરી શકાય તો તે ડિજિટલ પેમેન્ટ સિસ્ટમ માટે મોટો બદલાવ બની શકે છે.

આ જ દિશામાં ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) ડિજિટલ રૂપિયા એટલે કે e₹ના ઓફલાઇન ઉપયોગની શક્યતાઓ પર કામ કરી રહ્યું છે. RBIના HaRBInger ઇનોવેશન પ્લેટફોર્મ દ્વારા Bluetooth અને NFC જેવી ટેક્નોલોજી આધારિત સોલ્યુશનનું પરીક્ષણ કરવામાં આવી રહ્યું છે. હાલમાં ઓફલાઇન Digital Rupee પેમેન્ટની સુવિધા ડેવલપમેન્ટ અને ટેસ્ટિંગ તબક્કામાં છે.

Digital Rupee શું છે?

Digital Rupee અથવા e₹ ભારતની Central Bank Digital Currency (CBDC) છે. તે RBI દ્વારા જારી કરવામાં આવતી ડિજિટલ કરન્સી છે. આ કોઈ ખાનગી કંપનીનો ડિજિટલ ટોકન કે ક્રિપ્ટોકરન્સી નથી. Digital Rupeeને ડિજિટલ વૉલેટમાં રાખી શકાય છે અને તેનો ઉપયોગ વ્યક્તિથી વ્યક્તિ (P2P) તથા વ્યક્તિથી વેપારી (P2M) પેમેન્ટ માટે થઈ શકે છે.

Digital Rupee RBIની જવાબદારી હેઠળ આવે છે અને તેને કાનૂની ચલણનો દરજ્જો મળ્યો છે. જોકે, Digital Rupee વૉલેટમાં રાખેલી રકમ પર બેંક સેવિંગ્સ એકાઉન્ટની જેમ વ્યાજ મળતું નથી.

UPI અને Digital Rupee વચ્ચે શું તફાવત છે?

UPI અને Digital Rupee બંને ડિજિટલ પેમેન્ટ સાથે જોડાયેલા છે, પરંતુ બંનેની કામગીરી અલગ છે. UPI એક પેમેન્ટ સિસ્ટમ છે. જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ UPIથી પેમેન્ટ કરે છે ત્યારે સામાન્ય રીતે પૈસા એક બેંક એકાઉન્ટમાંથી બીજા બેંક એકાઉન્ટમાં ટ્રાન્સફર થાય છે. બીજી તરફ, Digital Rupeeમાં ડિજિટલ કરન્સીનું ટ્રાન્સફર થાય છે. તેમાં e₹ વૉલેટમાંથી બીજા e₹ વૉલેટમાં રકમ મોકલવામાં આવે છે.

સરળ રીતે સમજીએ તો:

UPI:

બેંક એકાઉન્ટ → UPI → બીજા વ્યક્તિનું બેંક એકાઉન્ટ

Digital Rupee:

Digital Rupee વૉલેટ → બીજા વ્યક્તિનું Digital Rupee વૉલેટ

એટલે UPI પેમેન્ટ કરવાનો માધ્યમ છે, જ્યારે Digital Rupee એક ડિજિટલ કરન્સી છે.

શું Digital Rupeeથી UPI QR સ્કેન કરી શકાય?

બેંકના Digital Rupee એપ દ્વારા UPI QR સ્કેન કરીને પેમેન્ટ કરી શકાય છે. પરંતુ જો e₹ એપથી UPI QR દ્વારા પેમેન્ટ કરવામાં આવે છે, તો તેનું સેટલમેન્ટ UPI સિસ્ટમના નિયમો પ્રમાણે થાય છે. Digital Rupeeનો મૂળ ઉપયોગ e₹ વૉલેટ વચ્ચે ડિજિટલ કરન્સી ટ્રાન્સફર કરવાનો છે.

ઈન્ટરનેટ વગર Digital Rupee કેમ ઉપયોગી બની શકે?

હાલમાં મોટા ભાગના ડિજિટલ પેમેન્ટ માટે ઈન્ટરનેટ કનેક્ટિવિટી જરૂરી છે. ગ્રામ્ય વિસ્તારો, દૂરના વિસ્તારો અથવા નેટવર્ક સમસ્યા હોય ત્યારે ડિજિટલ પેમેન્ટમાં મુશ્કેલી આવી શકે છે. RBI ઓફલાઇન Digital Rupee ફીચર દ્વારા એવી પરિસ્થિતિઓ માટે વિકલ્પ શોધી રહ્યું છે, જ્યાં ઈન્ટરનેટ ઉપલબ્ધ ન હોય અથવા મર્યાદિત હોય. આનો ઉદ્દેશ કેટલાક કેસમાં Digital Rupeeને રોકડ જેવી ઉપયોગિતા આપવાનો છે.

Bluetooth અને NFC ટેક્નોલોજી કેવી રીતે મદદ કરશે?

RBIએ ઓફલાઇન e₹ ટ્રાન્ઝેક્શન માટે Bluetooth અને NFC જેવી ટેક્નોલોજીનો ઉલ્લેખ કર્યો છે. Bluetooth નજીકના ડિવાઇસ વચ્ચે ડેટા ટ્રાન્સફર કરવામાં મદદ કરે છે, જ્યારે NFC ખૂબ ઓછા અંતરે બે ડિવાઇસ વચ્ચે સંપર્ક સ્થાપિત કરવાની ટેક્નોલોજી છે.

NFCનો ઉપયોગ હાલ ઘણા કોન્ટેક્ટલેસ પેમેન્ટમાં પણ થાય છે

RBI અલગ-અલગ ટેક્નિકલ સોલ્યુશનનું પરીક્ષણ કરી રહ્યું છે. કેટલાક સોલ્યુશનમાં ટેલિકોમ કનેક્ટિવિટીની જરૂર પડી શકે છે, જ્યારે NFC આધારિત વિકલ્પોમાં ઓફલાઇન ટ્રાન્ઝેક્શનની શક્યતા તપાસવામાં આવી રહી છે.

Digital Rupeeને ડિજિટલ કેશ તરીકે સમજી શકાય

Digital Rupee વૉલેટમાં રાખેલી રકમ બેંક એકાઉન્ટની રકમથી અલગ હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ વ્યક્તિ પોતાના બેંક એકાઉન્ટમાંથી ₹2,000 Digital Rupee વૉલેટમાં ટ્રાન્સફર કરે છે, તો તે રકમ હવે બેંક બેલેન્સનો ભાગ નહીં રહે પરંતુ Digital Rupee વૉલેટમાં ડિજિટલ કરન્સી તરીકે રહેશે. જો તે વ્યક્તિ કોઈને ₹500 Digital Rupee મોકલે છે, તો તેના વૉલેટમાં ₹1,500 બચશે અને સામેની વ્યક્તિના Digital Rupee વૉલેટમાં ₹500 ઉમેરાશે.

હાલમાં Digital Rupeeના નવા ઉપયોગો અને ઓફલાઇન પેમેન્ટ ફીચરની ટેસ્ટિંગ ચાલી રહી છે. ભવિષ્યમાં તેનો ઉપયોગ વધે તો તે ડિજિટલ પેમેન્ટના ક્ષેત્રમાં મહત્વપૂર્ણ વિકલ્પ બની શકે છે.

આ પણ વાંચો : મોટા શહેરોમાં ઘર વેચાણમાં ઘટાડો, મુંબઈ-પુણે-ચેન્નઈમાં ડિમાન્ડ પર અસર

આ પણ જુઓ :

Watch onYouTube