ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં જંગી ઉછાળા વચ્ચે સરકારી કંપનીઓએ માર્જિનમાં ધમધોકાર સુધારો કરીને નફો કર્યો

OMCs update: સરકારી માલિકીની ત્રણ ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) એ નાણાકીય વર્ષ 2026-27 (FY26) ના તેમના કુલ નફાના લગભગ 39% હિસ્સો માત્ર સપ્ટેમ્બર ક્વાર્ટરમાં જ મેળવ્યો છે. રિટેલ ઈંધણના વેચાણ પર સતત દબાણ હોવા છતાં, રિફાઈનિંગમાંથી થતી મજબૂત કમાણીને કારણે તેમનો સંયુક્ત સ્ટેન્ડઅલોન ચોખ્ખો નફો વાર્ષિક ધોરણે 68.3% વધીને રૂ. 30,106 કરોડ પર પહોંચ્યો છે.

જુલાઈ-સપ્ટેમ્બર સમયગાળાની આ કમાણી, ઈન્ડિયન ઓઈલ કોર્પોરેશન (IOC), ભારત પેટ્રોલિયમ કોર્પોરેશન (BPCL) અને હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમ કોર્પોરેશન (HPCL) દ્વારા સમગ્ર નાણાકીય વર્ષ 2026-27 માટે નોંધાવવામાં આવેલા રૂ. 77,281 કરોડના સંયુક્ત નફાના લગભગ 39% જેટલી છે. આ સુધારો ખાસ કરીને નોંધપાત્ર છે કારણ કે અગાઉના વર્ષના સમાન સમયગાળામાં આ કંપનીઓએ સંયુક્ત રીતે રૂ. 18,150 કરોડનું નુકસાન નોંધાવ્યું હતું. જોકે, OMC ના અધિકારીઓએ ચેતવણી આપી છે કે ઓક્ટોબર-ડિસેમ્બર ક્વાર્ટર વધુ મુશ્કેલ બની શકે છે, જે આ સુધારાની ટકાઉપણું અંગે ચિંતા ઊભી કરે છે.

OMCsની કમાણીમાં આવેલા આ ઉછાળામાં IOC અગ્રેસર રહ્યું છે, જેનો સંયુક્ત ત્રિમાસિક નફામાં લગભગ 72% હિસ્સો છે. દેશની સૌથી મોટી રિફાઈનરી કંપનીએ રૂ. 21,630 કરોડનો અત્યાર સુધીનો સૌથી વધુ ત્રિમાસિક સ્ટેન્ડઅલોન ચોખ્ખો નફો નોંધાવ્યો છે, જે અગાઉના વર્ષના રૂ. 7,610 કરોડની સરખામણીમાં લગભગ ત્રણ ગણો છે. જૂન ક્વાર્ટરમાં કંપનીએ રૂ. 2,661 કરોડનું નુકસાન નોંધાવ્યું હતું.

કંપનીએ તેના મજબૂત પ્રદર્શનનું શ્રેય ક્રૂડ ઓઈલ (કાચા તેલ) ના ભાવમાં આવેલા અનુકૂળ ફેરફારો અને તેના પેટ્રોકેમિકલ તથા ગેસ વ્યવસાયોમાં નફાકારકતામાં થયેલા સુધારાને આપ્યું છે. IOC એ તેના કમાણી અંગેના નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે, "વર્તમાન ક્વાર્ટરની નફાકારકતા મુખ્યત્વે મધ્ય જૂનથી મધ્ય ઓગસ્ટ દરમિયાન ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં આવેલા કામચલાઉ ઘટાડા અને પેટ્રોકેમિકલ તથા ગેસ વ્યવસાયમાંથી મળેલા મજબૂત માર્જિનને આભારી છે." જોકે, IOC એ ચેતવણી આપી છે કે જો પશ્ચિમ એશિયામાં પરિસ્થિતિ સામાન્ય થયા બાદ ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં ઘટાડો થાય, તો ઈન્વેન્ટરી નુકસાનને કારણે આગામી ક્વાર્ટરમાં નફાકારકતા પર અસર પડી શકે છે.

આ સુધારો પેટ્રોલ અને ડીઝલના વેચાણ પરના દબાણ અને 30 સપ્ટેમ્બર સુધીમાં રૂ. 32,505.89 કરોડના સંચિત નકારાત્મક LPG પ્રાઈસિંગ બફર (LPG કિંમતોને લગતી ખોટ) હોવા છતાં જોવા મળ્યો છે. IOC એ નાણાકીય વર્ષ 2026-27 (FY27) ના પ્રથમ છ મહિના દરમિયાન ઘરેલું LPG વેચાણ પર થયેલી ખોટ (under-recoveries) માટે સરકાર તરફથી રૂ. ૭,૨૪૩ કરોડનું વળતર મેળવ્યું છે. IOCથી વિપરીત, BPCL અને HPCLના નફામાં એક વર્ષ અગાઉની સરખામણીએ ઘટાડો જોવા મળ્યો છે; જોકે, અગાઉના ત્રિમાસિક ગાળામાં મોટું નુકસાન સહન કર્યા બાદ, આ બંને કંપનીઓ ફરી નફાકારક સ્થિતિમાં આવી ગઈ છે.

BPCLનો સ્ટેન્ડઅલોન ચોખ્ખો નફો એક વર્ષ અગાઉના રૂ. 6,443 કરોડથી ઘટીને રૂ. 4,993 કરોડ થયો છે. જોકે, એપ્રિલ-જૂન દરમિયાન નોંધાયેલ રૂ. 3,962 કરોડના નુકસાનની ભરપાઈ થઈ ગઈ છે. HPCLએ રૂ. 3,483 કરોડનો સ્વતંત્ર ચોખ્ખો નફો નોંધાવ્યો છે, જે એક વર્ષ અગાઉના રૂ. 3,830 કરોડની સરખામણીએ 9.1% ઓછો છે. અગાઉના ત્રિમાસિક ગાળામાં કંપનીને આશરે રૂ. 11,526 કરોડનું નુકસાન થયું હતું, જેમાંથી તે હવે બહાર આવી છે.

આ સુધારામાં રિફાઇનિંગ માર્જિન (refining margins) મજબૂત હોવાનો મોટો ફાળો રહ્યો છે. HPCLનું ગ્રોસ રિફાઇનિંગ માર્જિન (GRM) - જે કાચા તેલ (crude oil) પર પ્રક્રિયા કરીને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો મેળવવાથી થતા વળતરનું માપદંડ છે - તે ગયા વર્ષના સમાન ત્રિમાસિક ગાળાના $8.80 પ્રતિ બેરલથી વધીને $32.15 પ્રતિ બેરલ થઈ ગયું છે. જોકે, IOCએ આ ત્રિમાસિક ગાળા માટે તેના રિફાઇનિંગ માર્જિનનો ખુલાસો કર્યો નથી.

ત્રણેય કંપનીઓની કામગીરીમાંથી થતી સંયુક્ત આવક એક વર્ષ અગાઉના રૂ. 4.35 લાખ કરોડથી લગભગ 29% વધીને રૂ. 5.60 લાખ કરોડ થઈ છે. IOCની ત્રિમાસિક આવક રૂ. 2.03 લાખ કરોડથી વધીને રૂ. 2.63 લાખ કરોડ થઈ છે, જ્યારે BPCLની આવક રૂ. 1.22 લાખ કરોડથી વધીને રૂ. 1.58 લાખ કરોડ થઈ છે. HPCLએ રૂ. 1.39 લાખ કરોડની આવક નોંધાવી છે, જે એક વર્ષ અગાઉ રૂ. 1.10 લાખ કરોડ હતી. સપ્ટેમ્બર ત્રિમાસિક ગાળામાં મજબૂત કામગીરી હોવા છતાં, નાણાકીય વર્ષના પ્રથમ છ મહિનામાં ત્રણેય કંપનીઓનો સંયુક્ત સ્વતંત્ર ચોખ્ખો નફો રૂ. 11,956 કરોડ રહ્યો છે. આ આંકડામાં એપ્રિલ-જૂન દરમિયાન થયેલા ભારે નુકસાનની અસર પણ પ્રતિબિંબિત થાય છે.