ભારતીય બજારમાં Blockchainની એન્ટ્રી! SEBIએ ખોલ્યો Tokenised Securitiesનો દરવાજો

મુંબઈ: ભારતના કેપિટલ માર્કેટમાં હવે ટેકનોલોજીની નવી ક્રાંતિનો પ્રારંભ થવા જઈ રહ્યો છે. Securities and Exchange Board of India (SEBI)એ Demat 2.0 હેઠળ Corporate Bond Tokenisation માટે પાઇલટ પ્રોજેક્ટ શરૂ કરીને ભારતીય સિક્યોરિટીઝ માર્કેટમાં Blockchain આધારિત ટેકનોલોજી માટેનો દરવાજો ખોલી દીધો છે. આ પહેલથી ભવિષ્યમાં સિક્યોરિટીઝનું ઇશ્યુ, સેટલમેન્ટ અને મેનેજમેન્ટ વધુ ઝડપી, પારદર્શક અને ટેકનોલોજી આધારિત બની શકે છે.

SEBIના Chairman Tuhin Kanta Pandeyએ Global Fintech Fest 2026માં જણાવ્યું કે આજના સમયમાં ટેકનોલોજી ફાઇનાન્સ ક્ષેત્રને મૂળભૂત રીતે બદલી રહી છે. ખાસ કરીને Agentic AI, Tokenisation અને Quantum Computing જેવી ટેકનોલોજી સિક્યોરિટીઝ માર્કેટમાં વધુ બુદ્ધિશાળી અને પ્રોગ્રામેબલ સિસ્ટમ બનાવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. જોકે, તેમની સાથે જોડાયેલા જોખમોને નિયંત્રિત કરવું પણ એટલું જ જરૂરી છે.

બોન્ડ હવે ડિજિટલ ટોકનમાં બદલાશે

SEBIના Demat 2.0 પાઇલટનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય એ તપાસવાનો છે કે Distributed Ledger Technology (DLT) દ્વારા સિક્યોરિટી અને સેટલમેન્ટ પ્રક્રિયાને કેવી રીતે વધુ નજીક લાવી શકાય. આ ટેકનોલોજીથી બોન્ડ જેવી એસેટ્સની માલિકી, ટ્રાન્સફર અને સેટલમેન્ટ પ્રક્રિયા વધુ ઝડપી અને કાર્યક્ષમ બનીભારતીય-બજારમાં-blockchainની-એન્ટ્રી-sebiએ-ખોલ્યો-tokenised-securitiesનો-દરવાજો શકે છે.

આ પ્રોજેક્ટમાં Tokenised Securities, Central Bank Digital Currency (CBDC) આધારિત ડિજિટલ સેટલમેન્ટ એસેટ્સ અને Smart Contract જેવી ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. SEBIનો પ્રયાસ એવી માર્કેટ સિસ્ટમ વિકસાવવાનો છે જ્યાં સિક્યોરિટીઝ, સેટલમેન્ટ અને એસેટ સર્વિસિંગ વધુ એકીકૃત અને ઓટોમેટેડ બની શકે.

3 કંપનીઓએ પહેલેથી જ જારી કર્યા Tokenised Corporate Bonds

SEBIના જણાવ્યા અનુસાર Demat 2.0 પાઇલટ અંતર્ગત છેલ્લા કેટલાક દિવસોમાં 3 અલગ-અલગ ઇશ્યુઅર્સે Tokenised Corporate Bonds જારી કર્યા છે. આ પ્રોજેક્ટનું નેતૃત્વ CDSL અને NSDL દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે, જ્યારે BSE, MSEI અને NSE સહિત અન્ય માર્કેટ સંસ્થાઓએ પણ સહયોગ આપ્યો છે.

આ પહેલ મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે Corporate Bond માર્કેટમાં ઝડપ, પારદર્શિતા અને સેટલમેન્ટ કાર્યક્ષમતા વધારવા માટે ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ ભવિષ્યમાં મોટો ફેરફાર લાવી શકે છે. SEBIનું માનવું છે કે નવી ટેકનોલોજી આધારિત માર્કેટ આર્કિટેક્ચર રોકાણકારો અને માર્કેટ પાર્ટિસિપન્ટ્સ બંને માટે વધુ સુવિધાજનક બની શકે છે.

Blockchainથી બદલાશે સેટલમેન્ટનો ખેલ?

હાલની સિક્યોરિટીઝ માર્કેટ સિસ્ટમમાં અલગ-અલગ પ્રક્રિયાઓ અને સંસ્થાઓ વચ્ચે સંકલનની જરૂર રહે છે. SEBI હવે એવી ટેકનોલોજી તરફ આગળ વધી રહ્યું છે જ્યાં સિક્યોરિટીઝ અને સેટલમેન્ટ સિસ્ટમ વધુ નજીકથી જોડાઈ શકે.

Tokenisationના કારણે ભવિષ્યમાં એસેટ્સને ડિજિટલ સ્વરૂપમાં રજૂ કરી શકાય છે અને Smart Contract જેવી ટેકનોલોજી દ્વારા કેટલીક પ્રક્રિયાઓ ઓટોમેટ થઈ શકે છે. આથી માર્કેટ ઓપરેશન વધુ કાર્યક્ષમ બનવાની સંભાવના છે.

ટેકનોલોજી સાથે જોખમ સામે પણ તૈયારી

SEBIએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ટેકનોલોજી આધારિત વિકાસ સાથે નવા જોખમો પણ ઊભા થશે. સંસ્થા અનુસાર મોટા અને વધુ જોડાયેલા માર્કેટમાં એક જગ્યાની ખામી ઝડપથી સમગ્ર ઇકોસિસ્ટમને અસર કરી શકે છે. તેથી મજબૂત ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને આધુનિક રેગ્યુલેટરી સિસ્ટમ જરૂરી છે.

આ માટે SEBI SupTech (Supervisory Technology)નો ઉપયોગ વધારી રહ્યું છે, જેમાં ડેટા, એનાલિટિક્સ અને AI દ્વારા સંભવિત જોખમોને વહેલી તકે ઓળખવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવશે.

ભારત બનશે ટેક આધારિત સિક્યોરિટીઝ માર્કેટનું મોડલ?

SEBIના મતે ભારત પાસે વિશાળ માર્કેટ, ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને મજબૂત સંસ્થાકીય માળખાના કારણે ટેકનોલોજી આધારિત સિક્યોરિટીઝ માર્કેટ વિકસાવવાની મોટી તક છે.

Demat 2.0 હેઠળની Tokenisation પહેલ માત્ર Corporate Bond માર્કેટ સુધી મર્યાદિત નથી પરંતુ ભવિષ્યના ડિજિટલ કેપિટલ માર્કેટ માટેનો પાયો બની શકે છે. SEBIની આ પહેલ દર્શાવે છે કે ભારત હવે માત્ર ટેકનોલોજી અપનાવનાર દેશ નહીં પરંતુ ફાઇનાન્સના નવા ડિજિટલ મોડલ ઘડનાર દેશ બનવા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે.

અમારી WhatsApp ચેનલમાં જોડાવા નીચે આપેલી લિંક પર ક્લિક કરો

https://whatsapp.com/channel/0029VbDPNhHISTkJEDTirJ16