RBIનો મોટો નિર્ણય: બેન્ક ડિપોઝિટ અને ડીમેટ રોકાણ એક જ સ્ટેટમેન્ટમાં દેખાશે

ભારતીય રિઝર્વ બેન્કે બુધવારે નાણાકીય નીતિના નિર્ણય સાથે ગ્રાહકોની નાણાકીય માહિતી સુધીની પહોંચ સરળ બનાવવા અને નાણાકીય બજારોના સહભાગીઓ સાથે સંવાદ મજબૂત કરવા વધારાનાં વિકાસલક્ષી તથા નિયમનકારી પગલાં જાહેર કર્યાં છે. આ જાહેરાતોમાં એકાઉન્ટ એગ્રીગેટર વ્યવસ્થાને વધુ સુલભ બનાવવી, બેન્ક ડિપોઝિટ અને ડીમેટ રોકાણની માહિતી એક જ સ્ટેટમેન્ટમાં ઉપલબ્ધ કરાવવી તથા નાણાકીય બજારો માટે સલાહકાર સમિતિ રચવી સામેલ છે. આ પગલાં એવા સમયે જાહેર થયાં છે જ્યારે મોનેટરી પોલિસી કમિટી (MPC)એ સર્વસંમતિથી રેપો રેટમાં 25 બેસિસ પોઇન્ટનો વધારો કરીને તેને 5.25 ટકાથી 5.50 ટકા કર્યો છે. કમિટીએ નાણાકીય નીતિનું વલણ પણ બદલીને ‘કૅલિબ્રેટેડ ટાઇટનિંગ’ (Calibrated tightening) કર્યું છે.

પસંદગીના એકાઉન્ટ એગ્રીગેટર મારફતે માહિતી મેળવવાની સુવિધા

RBIએ નોન-બેન્કિંગ ફાઇનાન્શિયલ કંપની–એકાઉન્ટ એગ્રીગેટર્સ એટલે કે NBFC-AAs વચ્ચે ઇન્ટરઓપરેબિલિટી અમલમાં મૂકવાનો નિર્ણય લીધો છે. તેનો હેતુ ગ્રાહકોને અલગ-અલગ નાણાકીય માહિતી પ્રદાતાઓ પાસે રહેલી પોતાની માહિતી મેળવવામાં અને શેર કરવામાં વધુ સરળતા આપવાનો છે. નવી વ્યવસ્થા હેઠળ ગ્રાહકો પોતાની પસંદગીના કોઈ પણ NBFC-AA મારફતે વિવિધ Financial Information Providers પાસે ઉપલબ્ધ નાણાકીય માહિતી મેળવી અને શેર કરી શકશે. એટલે માહિતી મેળવવા માટે ગ્રાહક કોઈ ચોક્કસ એકાઉન્ટ એગ્રીગેટર સુધી મર્યાદિત નહીં રહે. સરળ ભાષામાં સમજીએ તો, એકાઉન્ટ એગ્રીગેટર ગ્રાહકને પોતાની નાણાકીય માહિતી એકત્રિત કરવા અને શેર કરવા માટેની વ્યવસ્થા આપે છે. ઇન્ટરઓપરેબિલિટીથી આ વ્યવસ્થાના અલગ-અલગ પ્રદાતાઓ વચ્ચે માહિતી સુધી પહોંચ સરળ બનશે અને ગ્રાહકને સેવા પ્રદાતા પસંદ કરવાની વધુ સુવિધા મળશે.

બેન્ક ડિપોઝિટ અને ડીમેટ હોલ્ડિંગ્સ એક જ જગ્યાએ

બીજું પગલું એવા ગ્રાહકો માટે ખાસ મહત્વનું છે જેઓ બેન્કમાં ડિપોઝિટ રાખવાની સાથે સિક્યોરિટીઝ માર્કેટમાં પણ રોકાણ કરે છે. RBIના જણાવ્યા મુજબ, SEBI દ્વારા નિયમન હેઠળ આવતી ડિપોઝિટરીઝને NBFC-AAs મારફતે બેન્ક ડિપોઝિટ ખાતાંની માહિતી તેમના કોન્સોલિડેટેડ એકાઉન્ટ સ્ટેટમેન્ટ (CAS)માં સામેલ કરવાની સુવિધા આપવામાં આવી રહી છે. આ વ્યવસ્થા અમલમાં આવ્યા બાદ ડીમેટ ખાતાધારકો પોતાના ડીમેટ ખાતામાં રહેલી સિક્યોરિટીઝ અને બેન્ક ડિપોઝિટ ખાતાંની માહિતી એક જ CASમાં જોઈ શકશે. અત્યારે અલગ-અલગ ઉપલબ્ધ થતી આ માહિતી એક જગ્યાએ મળવાથી ગ્રાહકોને પોતાના નાણાકીય હોલ્ડિંગ્સનું વધુ એકત્રિત ચિત્ર મળશે. આ ફેરફારનો હેતુ ખાતાંને જોડવાનો કે રોકાણને એક ખાતામાં ફેરવવાનો નથી; ગ્રાહકને વિવિધ ખાતાંની માહિતી એક જ સ્ટેટમેન્ટમાં ઉપલબ્ધ કરાવવાનો છે.

ડીમેટ ખાતું ન હોય તો પણ એકાઉન્ટ એગ્રીગેટરની સુવિધા ચાલુ રહેશે

RBIએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જે ગ્રાહકો પાસે ડીમેટ ખાતું નથી તેઓ પણ NBFC–એકાઉન્ટ એગ્રીગેટર્સ મારફતે પોતાની નાણાકીય માહિતીનું એકત્રિત ચિત્ર મેળવી શકશે અને તેને શેર કરી શકશે. આથી, ડીમેટ ખાતાધારકોને CASમાં વધારાની માહિતી મેળવવાની સુવિધા મળશે, જ્યારે અન્ય ગ્રાહકો માટે એકાઉન્ટ એગ્રીગેટર મારફતે માહિતી મેળવવાનો વિકલ્પ ચાલુ રહેશે.

31 ડિસેમ્બર, 2026 સુધી શું બદલાશે?

ગ્રાહકોને સીધી અસર કરતાં એકાઉન્ટ એગ્રીગેટર સંબંધિત બંને પગલાં માટે RBIએ અમલીકરણની સમયમર્યાદા નક્કી કરી છે. NBFC-AAs વચ્ચે ઇન્ટરઓપરેબિલિટી અને CASમાં બેન્ક ડિપોઝિટની માહિતી સામેલ કરવાની વ્યવસ્થા 31 ડિસેમ્બર, 2026 સુધી અમલમાં મૂકવાનું લક્ષ્ય છે. તેના અમલ બાદ ગ્રાહકો પોતાની પસંદગીના એકાઉન્ટ એગ્રીગેટરનો ઉપયોગ કરીને નાણાકીય માહિતી મેળવી અને શેર કરી શકશે. સાથે જ ડીમેટ ખાતાધારકોને બેન્ક ડિપોઝિટ અને ડીમેટ હોલ્ડિંગ્સની માહિતી CASમાં એકસાથે ઉપલબ્ધ થઈ શકશે. આ સુવિધાઓ જાહેર કરવામાં આવી છે; તેમનો લાભ અમલીકરણ પૂર્ણ થયા બાદ ઉપલબ્ધ થશે.

નાણાકીય બજારો માટે નવી સલાહકાર સમિતિ

RBIએ નાણાકીય બજારો અને તેમની માળખાકીય વ્યવસ્થામાં ઝડપથી થતા પરિવર્તનોને ધ્યાનમાં રાખીને ટેક્નિકલ કન્સલ્ટેટિવ કમિટી ફોર ફાઇનાન્શિયલ માર્કેટ્સ રચવાનો પણ નિર્ણય લીધો છે. આ સમિતિ RBI, બજારના સહભાગીઓ અને અન્ય હિતધારકો વચ્ચે નીતિગત તથા કામગીરી સંબંધિત મુદ્દાઓ પર નિયમિત અને વ્યવસ્થિત સંવાદ માટેનું મંચ બનશે. સમિતિના કાર્યક્ષેત્રમાં મની માર્કેટ, સરકારી સિક્યોરિટીઝ માર્કેટ અને વિદેશી વિનિમય બજાર સામેલ રહેશે. આ બજારો સાથે સંબંધિત ડેરિવેટિવ્ઝ અને તેમની માળખાકીય વ્યવસ્થા પણ તેના કાર્યક્ષેત્રમાં આવશે. સમિતિમાં કોણ સામેલ હશે અને તેની ચોક્કસ કામગીરી તથા જવાબદારીઓ શું હશે, તેની વિગત RBI અલગથી જાહેર કરશે.

રેપો રેટ વધ્યા બાદ અન્ય નીતિગત દર પણ બદલાયા

MPCના નિર્ણય બાદ નવા નીતિગત દર મુજબ રેપો રેટ 5.50 ટકા, સ્ટેન્ડિંગ ડિપોઝિટ ફેસિલિટી (SDF)નો દર 5.25 ટકા, જ્યારે માર્જિનલ સ્ટેન્ડિંગ ફેસિલિટી (MSF) અને બેન્ક રેટ બંને 5.75 ટકા છે. રેપો રેટમાં થયેલો 25 બેસિસ પોઇન્ટનો વધારો એટલે 0.25 ટકાવારી પોઇન્ટનો વધારો છે. આ નિર્ણય માટે MPCના તમામ સભ્યોએ સમર્થન આપ્યું હતું.

‘કૅલિબ્રેટેડ ટાઇટનિંગ’ એટલે શું?

કૅલિબ્રેટેડ ટાઇટનિંગ એટલે તબક્કાવાર અને સ્થિતિને અનુરૂપ નાણાકીય નીતિ કડક બનાવવી. RBIએ જણાવ્યું છે કે આગળની નીતિ સમીક્ષાઓમાં આર્થિક પરિસ્થિતિ અને વૃદ્ધિ–ફુગાવાના અંદાજને આધારે વ્યાજદર વધારવામાં આવી શકે છે અથવા યથાવત રાખવામાં આવી શકે છે. તેનો અર્થ દરેક આગામી બેઠકમાં દર વધશે એવો નથી. RBI અર્થતંત્ર અને મોંઘવારીની સ્થિતિનું મૂલ્યાંકન કરીને આગળનું પગલું નક્કી કરશે.

એકાઉન્ટ એગ્રીગેટર એટલે શું?

એકાઉન્ટ એગ્રીગેટર્સ એટલે કે ‘નાણાકીય માહિતી એકત્રિત કરીને શેર કરવાની વ્યવસ્થા’. સરળ ભાષામાં, તમારી અલગ-અલગ બેન્કો અને નાણાકીય સંસ્થાઓ પાસે રહેલી માહિતી તમારી મંજૂરીથી એક જગ્યાએ મેળવવા અને બીજી નાણાકીય સંસ્થા સાથે સુરક્ષિત રીતે શેર કરવામાં તે મદદ કરે છે. ઉદાહરણ તરીકે, તમે લોન માટે અરજી કરો ત્યારે અલગ-અલગ બેન્કનાં સ્ટેટમેન્ટ જાતે આપવાને બદલે એકાઉન્ટ એગ્રીગેટર મારફતે જરૂરી માહિતી ધિરાણ આપતી સંસ્થા સાથે શેર કરી શકો છો. તે માહિતી શેર કરવાની સુવિધા છે; તમારા પૈસા ટ્રાન્સફર કરતું નથી.

આ પણ વાંચો: RBIએ રેપો રેટ 25 બેસિસ પોઈન્ટ વધાર્યો; હોમ, કાર લોન મોંઘી થશે