₹45 લાખથી સસ્તું ઘર હોવા છતાં 5% GST લાગી શકે, કાર્પેટ એરિયાની આ શરત જાણો

ઘર ખરીદતી વખતે ઘણા લોકો માત્ર કિંમત જોઈને GSTની ગણતરી કરે છે. જો ઘર ₹45 લાખથી સસ્તું હોય તો તેના પર માત્ર 1% GST લાગશે એવી ધારણા હંમેશા સાચી નથી. સામાન્ય નવી GST દરપદ્ધતિમાં કોઈ રહેણાકને Affordable Housing ગણાવવા માટે કિંમત અને કાર્પેટ એરિયા બંનેની શરતો પૂરી થવી જરૂરી છે.

₹45 લાખની સાથે એરિયાની શરત પણ જરૂરી

Affordable Housing માટે બિલ્ડર વસૂલતો કુલ ભાવ ₹45 લાખથી વધુ ન હોવો જોઈએ. તેની સાથે નિર્ધારિત મેટ્રો શહેરોમાં કાર્પેટ એરિયા મહત્તમ 60 ચોરસ મીટર અને અન્ય સ્થળોએ મહત્તમ 90 ચોરસ મીટર હોવો જોઈએ. આ બંને શરતો પૂર્ણ થાય તો અસરકારક GST 1% છે. અન્ય રહેણાક માટે અસરકારક GST 5% છે. બંને દર ITC વગરના છે.

ગુજરાતના ખરીદદારે શું ધ્યાનમાં રાખવું?

આ નિયમ માટેની મેટ્રો શહેરોની યાદીમાં અમદાવાદ, સુરત, વડોદરા અને રાજકોટ સામેલ નથી. એટલે આ શહેરોમાં સામાન્ય અફોર્ડેબલ હાઉસની વ્યાખ્યા તપાસતી વખતે 90 ચોરસ મીટરની કાર્પેટ એરિયા મર્યાદા મહત્વની બને છે. ઘરની જાહેરાતમાં બતાવેલો મોટો વિસ્તાર નહીં, પરંતુ દસ્તાવેજમાં દર્શાવેલો કાર્પેટ એરિયા તપાસવો જરૂરી છે.

₹40 લાખના બે ઘરમાં GSTનો મોટો ફરક

ઉપર આપેલા કાલ્પનિક ઉદાહરણમાં અમદાવાદમાં બે ઘરની GST પહેલાંની કુલ કિંમત ₹40 લાખ છે અને બાકીની જરૂરી શરતો પૂરી થાય છે. અહીં બંને ઘરની કિંમત સમાન હોવા છતાં કાર્પેટ એરિયાના કારણે GSTમાં ₹1.60 લાખનો ફરક પડે છે. આ માત્ર સમજણ માટેનું ઉદાહરણ છે, કોઈ ચોક્કસ પ્રોજેક્ટનો વાસ્તવિક ભાવ નથી.

Ready-to-move ઘરમાં શું?

બાંધકામ પૂર્ણ થયેલા ઘરની ખરીદીમાં ચુકવણીનો સમય મહત્વનો છે. જો આખી અવેજની રકમ જરૂરી Completion Certificate મળ્યા પછી અથવા પ્રથમ વપરાશ શરૂ થયા પછી બેમાંથી જે વહેલું હોય ત્યારબાદ મળે, તો સંબંધિત વેચાણ પર બાંધકામ સેવાનો GST લાગતો નથી. એટલે માત્ર ‘Ready-to-move’ લખેલું જોઈને નિર્ણય લેવો પૂરતો નથી.

બુકિંગ પહેલાં શું ચકાસવું?

ઘર બુક કરતાં પહેલાં બિલ્ડર પાસેથી કુલ કિંમત, કાર્પેટ એરિયા અને લાગુ GST આ ત્રણ બાબતોની લેખિત ગણતરી લેવી જરૂરી છે. આ સમજણ 1 એપ્રિલ 2019થી અમલમાં આવેલી દરપદ્ધતિ પર આધારિત છે. જૂની દરપદ્ધતિ પસંદ કરેલા કેટલાક પાત્ર જૂના પ્રોજેક્ટ્સમાં દર અલગ હોઈ શકે છે.